Tagarchief: De Volkskrant

Gemeente, faciliteer de economie van onderop

Gemeenten kunnen veel meer dan nu gebeurt de economie van onderop stimuleren en faciliteren. Waarom deze oproep?

De sombere perspectieven op de arbeidsmarkt roepen de vraag op waar nog wel groei is van werkgelegenheid. Deze vraag stond in de kop boven een artikel in De Volkskrant van 29 januari 2013. Massa-ontslagen bij banken, verzekeringsbedrijven en in de uitgeverij, geen opdrachten in de bouw, fabrieken die hun poorten sluiten en amper vacatures voor net afgestudeerde jongeren. Ook de detailhandel heeft het zwaar door de crisis. Je ziet het aan de leegstaande winkels. Bovendien verandert door internet het koopgedrag.

De werkgelegenheid zal de komende vijf tot tien jaar niet groeien, aldus arbeidsmarkt specialisten. Tien jaar geleden werden nog ernstige tekorten voorspelt. Maar door de bankencrisis, de bezuinigingen, de huizen- en bouwcrisis, de hoge schulden, lagere inkomens daalt de binnenlandse vraag. Bovendien blijven ouderen langer werken en daarmee valt de vervangingsvraag van nieuwe instromers tegen.

Er blijft dus niet veel anders over dan zelf werk te creëren. Daarom de oproep aan gemeenten om jongeren te stimuleren een eigen bedrijf te starten. Gemeenten kunnen dit faciliteren door betaalbare werkruimten beschikbaar te stellen om te experimenteren, samen te werken, etc.

Do it yourself & work together beweging

De vraag naar goedkope woon- en werkruimte in grote steden is enorm. Amsterdam heeft al 50 broedplaatsen wild projects 3D printervoor creatieve bedrijven maar dat is nog steeds veel te weinig. Steeds meer mensen willen zelf aan de slag om de wereld mooier, duurzamer en socialer te maken. Dit kan variëren van het maken van apps, opzetten van pop-up winkels, stadstuinen en buurtrestaurants (hotspot hutspot in Rotterdam), de tijdelijke invulling van een leegstaand gebouw, het samen bouwen van woningen en het ontwerpen en maken van voorwerpen met 3D printers. Deze beweging van onderop tref je aan in steden, zoals Berlijn, New York, Amsterdam en Eindhoven.

Wat zijn de kenmerken van deze do it yourself & work together economie?

  • het zijn vaak jonge, creatieve en innovatieve ondernemers die hun talenten, kennis en krachten delen en bundelen en
  • uitblinken in het nemen van initiatieven en deze samen met sociaal kapitaal uitvoeren
  • of de ontwikkeling van een product met crowd funding financieren
  • verschillende kennisvelden met elkaar integreren en
  • hun producten en diensten met nieuwe vormen van creativiteit weten te vermarkten (bijv. pop-up stores, tijdelijke locaties)
  • vaak maken ze gebruik maken van wat er al is, zoals gebruikte materialen (sloophout) of ontwikkelen nieuwe materialen, zoals bioplastics (circulaire economy)
  • veel starters zijn verbonden met en spelen in op de behoefte van de lokale/sociale omgeving
  • ze maken gebruik van nieuwe technologieën en de nieuwe maakindustrie (3D cutters en printers in bijv. iFabrica)
  • het is vaak maatwerk en innovatieve / duurzame maakprocessen (de Fair Phone)
  • ze opereren in broedplaatsen en oude industriële gebouwen met nieuwe, coöperatieve werkgemeenschappen en
  • organiseren multi-project activiteiten (zoals het fysieke platform NDSM; maar ook met virtuele platforms). 

Belangrijk is ook de rol van organisaties zoals Mediamatic, Pakhuis de Zwijger en Dutch Design Week die innovatie in Amsterdam en Eindhoven stimuleren.

De beweging van onderop is in het onderstaande schema als onderste laag toegevoegd aan de bestaande economische structuur.

wild projects
nieuwe economische structuur
Hoe kan een gemeente do it yourself & work together stimuleren?
Gemeenten kunnen dit op de volgende manier doen:
Zorg voor betaalbare werkruimten (ca. 300 – 400 € per maand)
Goedkope werkruimten zijn cruciaal voor de opkomst en groei van de economie van onderop. Belangrijk is ook dat de gebouwen in de buurt staan van kennisinstituten, het uitgaansleven, betaalbare woningen en culturele instellingen. De meeste starters beschikken niet over startkapitaal en hebben geen geld voor hoge huren, luxe middelen, dure kantoorinrichtingen en lease auto’s. De ‘do it yourself & work together’ ondernemers moeten het geld dat ze hebben, kunnen investeren in de noodzakelijke productiemiddelen.
Den Haag stimuleert de creatieve sector
Creatieve Stad Den Haag is het programma van gemeente Den Haag, dat de creatieve sector stimuleert en promoot. Het programma heeft 2 zwaartepunten: de economische duurzaamheid van creatieve initiatieven en de zichtbaarheid van de creatieve sector.
De Creatieve Stad Den Haag ziet graag dat creatieven ook succesvol ondernemer worden. Hun ideeën en initiatieven moeten leiden tot een inkomen. Dat stimuleert de Creatieve Stad Den Haag op allerlei manieren. Hoe? Bijvoorbeeld met een subsidie. Ook heeft Den Haag een aantal creatieve panden waar ondernemers tegen een gunstige prijs werk- of atelierruimte kunnen huren.
Wat gebeurt er in Almere?

Almere heeft één broedplaats voor de creatieve sector in het gebouw De Voetnoot. Verder zijn er twee commerciële broedplaatsen voor mkb-bedrijven en zzp’ers. Voor starters zijn er nauwelijks mogelijkheden. Almere heeft veel leegstand maar dit zijn relatief nieuwe gebouwen. De huren zijn veel te hoog voor starters en beginnende bedrijfjes. Een aanzienlijk deel van de jongeren studeert in Amsterdam, Utrecht, Delft en Twente. De vraag is hoe deze jongeren verleid kunnen worden om in Almere een bedrijf te starten. Een lage huurprijs en begeleiding van de start-ups kunnen helpen om dit aantrekkelijk te maken. Andere ingrediënten om de economie van onderop te stimuleren, kunnen zijn: een fonds voor start-ups en een gebouw in het centrum van Almere-Stad waar de jonge ondernemers aan de slag kunnen gaan.

wild projects - 10 start-ups

Share

Ophokken van studenten

Ophokken van studenten: zeven studenten op een etage in Amsterdam

De Volkskrant van 4 december 2013 meldt dat het voor vastgoedondernemers lucratiever is om een etage te verhuren aan zo veel mogelijk studenten dan te verkopen. Voor vier studenten op een kleine etage vangen ze 2000 euro huur per maand. Op een andere etage wonen zeven studenten die samen 3500 euro per maand betalen, zo staat in hetzelfde artikel. Op internet zijn legio voorbeelden te vinden van uit de hand gelopen prijzen. Zo is in de Titus van Rijnstraat een kamer van 11 m2 te huur voor 552 euro per maand. Kijk maar eens op www.kamernet.nl.

wild projects
screen shot website www.kamernet.nl

De Amsterdammer Joris van Minnen begint in juni een actie tegen het ophokken van etages tot kleine studenteneenheden. In De Volkskrant: ‘Als je de pandjesbazen hun zin geeft, worden straks alle woningen in de buurt van het centrum kamertje voor kamertje verhuurd en kunnen gewone Amsterdammers een huurhuis niet meer betalen’.

Het is van groot belang dat er voor de onderkant van de huurmarkt fatsoenlijke en betaalbare woon- en werkruimten worden gebouwd. Niet alleen uit fatsoen, maar ook voor de economie is dat belangrijk. Jonge mensen kunnen vaak alleen een bedrijf starten als zij een relatief goedkope woon- werkruimte kunnen huren. In de blog over Broedplaats 2.0 is hiervoor een aanzet gegeven.

 

Share

Nederland staat stil

Nederland staat stil, loopt achter en is in slaap gedompeld. Ons land dreigt de aansluiting met economieën te verliezen waar wel een duidelijk plan voor de toekomst is. De medicijnen loonmatiging en arbeidsparticipatie zijn uitgewerkt. Het politieke debat in Den Haag is verzand en is sterk verbonden met de energie consumerende industrie. Deze industrie krijgt jaarlijks rond de 6 miljard euro aan energiesubsidie. Niet vreemd dat de greentech industrie in Nederland maar niet van de grond komt. Premier Rutte slaat zich op zijn liberale borst omdat hij zo trots is dat hij geen visie  heeft. Hij kent niet eens de betekenis van het begrip visie want hij vergelijkt het met een blauwdruk.

wild projects
Shell Pernis

In navolging van Zuid-Korea, Singapore en Finland moet geïnvesteerd worden in onderwijs voor jong en oud, zegt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).  De grootste vooruitgang om Nederland uit de impasse kan halen is meer productiviteit. Dit kan vooral worden behaald met beter onderwijs. De WRR zet ook grote vraagtekens bij het ‘topsectorenbeleid’ en de overheidssteun aan research & development. Ook hier gaat het vooral om het subsidiëren van de traditionele grote spelers in de Nederlandse economie. Voor het verdienvermogen is het belangrijker te investeren in de productiviteit van de werknemer. In essentie betreft dat de kwaliteit van alles wat met kennisoverdracht te maken heeft. Kenniscirculatie –zorgen dat kennis op de juiste plek komt-  is daarbij belangrijker dan het ontwikkelen van nieuwe kennis.

Lerende economie

We kunnen niet voorspellen waarmee we over een jaar of tien een goede boterham kunnen verdienen. Het beleid zou zich daarom moeten richten op onderwijs, kenniscirculatie en productiviteit. De WRR stelt dat het de hoogste tijd is om de bakens te verzetten en pleit voor het ontwikkelen van een lerende economie. Daarvoor moet de kwaliteit van het onderwijs worden verbeterd.

Ik ben het geheel eens met de analyse van de WRR. Eigenlijk is de visie van de WRR niet zo nieuw, want dergelijke pleidooien zijn ook in de jaren negentig gehouden. Toen noemden we het de kenniseconomie. Ik geloof echter niet dat de politieke partijen in Den Haag in staat zijn om afstand te nemen van de VNO/NCW en de traditionele economische sectoren. Ook dit bezuinigingskabinet blijft de economische sectoren subsidiëren met miljarden euro’s. Daarnaast hebben politici in de afgelopen decennia bewezen niet in staat te zijn om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren.

Hoe dan wel?

De remedie voor verandering kan ontstaan in de do it yourself samenleving. Door zelf initiatieven te nemen en activiteiten te ontplooien, kunnen creatieve burgers en ondernemers met elkaar zorgen voor kenniscirculatie en innovatie. Wachten tot Den Haag begrijpt dat het anders moet, kan nog vele jaren duren. Het is te vergelijken met een tanker die naar de Rotterdamse haven moet, maar waarvan de stuurman pas bij IJmuiden begint te sturen. Politici van de VVD, CDA en PvdA dienen vooral de belangen van grote industriële bedrijven en de landbouw. Voor het MKB hebben ze overigens ook een aardige subsidieregeling bedacht. Maar er is een geheel nieuwe ontwikkeling gaande, namelijk de honderden experimentele bedrijfjes die in de schaduw van de oude economie opereren. De  volgende structuur is zich aan het ontwikkelen:

  • Bedrijven in de traditionele sectoren (vaak grote energie verbruikers)
  • Innovatieve bedrijven zoals ASML, Philips, DSM, Tom Tom, etc.
  • MKB bedrijven
  • ZZP’ers (flexibele schil)
  • Starters, creatieven, kunstenaars, experimentele bedrijven, app-makers, designers en collectieven (do it yourself economie).

Faciliteer de do it yourself economie

Ik denk dat de lerende economie via de Den Haagse politiek niet of zeker niet op korte termijn wordt gerealiseerd. Gelukkig wordt ‘leren van elkaar en met elkaar’ al in praktijk gebracht in de do it yourself economie. Kunstenaars, technici en wetenschappers werken samen aan de creatie van innovatieve producten en diensten en hebben bijvoorbeeld de 3D printer ontwikkeld. Dit apparaat zorgt voor een nieuwe industriële revolutie en voor terugkeer van de industrie naar de stad (zie eerdere blogs). Er is nog een andere ‘gelukkige’ ontwikkeling. Lokale politici in Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven beschouwen deze ontwikkeling van onderop als waardevol en faciliteren deze daarom ook. Maar daar kan nog wel een tandje bij worden gezet. Zo vragen tienduizenden Amsterdammers om betaalbare woon- en werkruimte om aan de slag te kunnen gaan. Er staan honderden gebouwen leeg dus waar wachten we op. Met een paar miljarden van de achterhaalde energiesubsidie kunnen deze gebouwen worden ingericht als broedplaatsen voor creatieve, ondernemende burgers. De samenleving krijgt de lerende economie dan cadeau.

wild projects
Now Future DDW 2013

 

Toelichting

Volgens het Internationaal Energie Agentschap IEA zijn de energiesubsidies een ‘aanmoediging tot kostbare verspilling’ van fossiele energie. Bron: De Volkskrant 13 november 2013 – www.volkskrant.nl

In het rapport World Energy Outlook (WEO-2013) staat het volgende bedrag over deze subsidie: One such barrier is the pervasive nature of fossil-fuel subsidies, which incentivise wasteful consumption at a cost of $544 billion in 2012. http://www.iea.org/newsroomandevents/pressreleases/2013/november/name,44368,en.html

 

Share

Innoveren uit de crisis (1): Ronald Plasterk moet de kar gaan trekken

De overheid kan met innovatieve projecten het vertrouwen van burgers in de nabije toekomst herstellen. Dat is hard nodig, want de Nederlandse economie krimpt meer dan van andere Europese landen, het consumentenvertrouwen wordt steeds lager en de kredietbeoordelaar Standard & Poor’s heeft de kredietwaardigheid van Nederlandse banken verlaagd, onder meer vanwege de bezuinigingen. Zelfs de export van Nederland, normaal het trekpaard van de economie, stagneert. Opvallend is dat de export van ‘probleemland’ Portugal het afgelopen jaar met 10% is gestegen. Het lage consumentenvertrouwen heeft niet alleen te maken met het kabinetsbeleid van Rutte I of II maar ook met het  geringe vertrouwen in de politiek in het algemeen. Ook geloven veel mensen niet meer dat het in de toekomst beter wordt.

Sparen voor een onzekere toekomst

Burgers zijn minder gaan uitgeven omdat de overwaarde van hun woningen is verdampt. Dit is een gevolg van het uiteenspatten van de zeepbel op de woningmarkt. Maar burgers maken zich ook ongerust over hun pensioen en gaan daarvoor bijsparen. Studeren wordt steeds duurder dus sparen ouders –als zij dat tenminste kunnen- voor de studie van hun kinderen. Of jongeren komen met hoge studieschulden op de arbeidsmarkt en hebben nauwelijks iets te besteden. Bezuinigen op studeren is een voorbeeld van beleid dat als een boemerang werkt. Burgers hebben geen vertrouwen meer in instituties zoals banken. Politici hebben de banken nog steeds niet voldoende onder controle gekregen. De deregulering van banken is begonnen met Ronald Reagan en verder uitgevoerd door de neoliberalen die na hem in de V.S., maar ook in Nederland aan de macht waren. Nog steeds lijken politici niets geleerd te hebben van de bankencrisis. Nederlandse banken beginnen steeds meer op Icesave banken te lijken door het binnenhalen van enorme bedragen aan buitenlands spaargeld. Als het fout gaat betalen we een zware rekening.

Burgers kunnen minder uitgeven als gevolg van de miljardenbezuinigingen, de oplopende werkloosheid en het versoberen van het sociale vangnet. De recessie en het lage vertrouwen heeft dus met het beleid van het kabinet Rutte II te maken. Maar het vertrouwen in de politiek is grotendeels verdwenen. Het helpt natuurlijk niet als de toenmalige woordvoerder van de PvdA Ronald Plasterk kabinet Rutte I beschuldigde van een ’orgie aan bezuinigingen’ en nu minister is van het tweede kabinet Rutte dat precies doet waarvoor Plasterk waarschuwde: ‘exact de manier waarop Colijn ons in de jaren ‘30 in diepe armoede dompelde’. In de webvideo hieronder kunt u het hele verhaal van Plasterk nog eens bekijken.

Een nationaal isolatieplan

Zijn er mogelijkheden om het vertrouwen in burgers weer terug te krijgen? Daarvoor moet Rutte II met een aanpak komen dat daarvoor zorgt. Zo’n aanpak zou het nationaal isolatieplan kunnen zijn. Als de miljardenbezuinigingen voor minder koopkracht zorgen, kan dat worden gecompenseerd door burgers te helpen om minder uit te geven aan vaste lasten. Een slimme maatregel die veel oplevert is het op grote schaal isoleren van woningen. Burgers betalen dan minder energie en herstellen daarmee deels hun koopkracht. Bovendien blijven deze investeringen in Nederland en verdwijnen dus niet naar Saoedi Arabië en Rusland. Het kan klimaatverandering beperken en –ook niet het minst belangrijk- het levert veel werkgelegenheid op. Dit is een maatregel die niet als een boemerang werkt maar winst oplevert op een groot aantal gebieden. En een voorbeeld hoe Nederland zich uit de crisis kan innoveren. Ronald Plasterk zou de eerste moeten zijn om die kar te trekken.

Deze blog is geïnspireerd op de column ‘De Rutte-Samsonrecessie van Rens van Tilburg in De Volkskrant van 21 november 2012 – www.volkskrant.nl

Nieuwe blogs over ‘innoveren uit de crisis’ op www.jansenverder.nl/blogs volgen.

Share

Amsterdam aktief met 3D-printing (2)

Eerder schreef ik over 3D printing op de Duch Design Week en de plannen in New York voor een 3D printing fabriek, maar schreef niet dat ook in Amsterdam al veel op dit gebied gebeurt. Op Picnic dit jaar was al veel aandacht voor 3D printing. Het artikel ‘Nieuwe fiets? Control-P’ in De Vokskrant van 16 november 2012 geeft een voorbeeld van de Kamermaker. Dit is een verrijdbare container waarin met een grote 3D printer voor het printen van elementen met een omvang van 2 bij 3,5 meter! Met deze enorme grote printer kunnen muren, trappen en deuren worden gebouwd (zie video hieronder). Het architectenbureau Stone Spray ontwikkelt een manier om met een rijdende robotarm verschillende vormen met zand en bindmiddel te printen. Interessant is dat de traditionele bouwsector door de crisis in grote problemen verkeerd maar dat de volgende industriële revolutie met 3D printing in de steigers staat. Misschien een beetje ver gezocht maar we zien hier ook de theorie van de dissipatieve structuren van Prigogine in de praktijk (zie ‘jansen op de boekenplank’ op deze website).

Lees verder op www.kamermaker.com en www.stonespray.com

Share